Humane biomonitoring in hotspot Dendermonde (voorlopig) niet aangewezen.
Sinds 1993 publiceert de administratie Zorg en Gezondheid van de Vlaamse overheid regionale sterftecijfers in de "Gezondheidsindicatoren" (1). Jaar na jaar tonen deze cijfers een verhoogde sterfte in het arrondissement Dendermonde (en Aalst) in vergelijking met de rest van Vlaanderen. De oorzaak van deze verhoogde sterfte is niet gekend.
Het Steunpunt Milieu en Gezondheid wil, in opdracht van de Vlaamse overheid, met humane biomonitoring nagaan of blootstelling aan vervuilende stoffen uit het leefmilieu (mede) een oorzaak zou kunnen zijn voor het gezondheidsprobleem. Om na te gaan of humane biomonitoring geschikt is om de relatie tussen milieu en gezondheid in het arrondissement Dendermonde (en Aalst) te onderzoeken, werd tot een vooronderzoek besloten.
Dit vooronderzoek moest uitwijzen:
- of de oversterfte nog steeds actueel is;
- of de oversterfte verklaard kan worden door factoren die niet te maken hebben met milieublootstelling;
- welke milieublootstelling relevant is in het arrondissement Dendermonde (en Aalst) op basis van een inventaris van de industrie en van bestaande milieumeetgegevens
Allereerst werd in het vooronderzoek nagegaan of de oversterfte bevestigd wordt door de meest recente data. Analyse van de sterfteatlas voor de periode 1996-2005 toonde aan dat de verhoogde sterfte nog steeds actueel is in vijf van de tien gemeenten van het arrondissement Dendermonde voor mannen en in vier van de tien gemeenten van dat arrondissement voor vrouwen. In het arrondissement Aalst was de oversterfte minder uitgesproken, daarom werd beslist om het onderzoeksgebied te beperken tot het arrondissement Dendermonde.
Gezondheidsproblemen kunnen mee beïnvloed worden door de sociaal-economische status van de inwoners en levensstijlfactoren zoals alcoholconsumptie, roken e.a. Uit het vooronderzoek blijkt dat de sociaal-economische status van de inwoners van het arrondissement Dendermonde niet aanzienlijk verschilt van de andere Vlaamse arrondissementen. Analyses van de gegevens uit de gezondheidsenquête 2004 geven wel aan dat het arrondissement Dendermonde opmerkelijk hoog scoort voor verschillende indicatoren die te maken hebben met alcoholverbruik. Na correctie voor alcoholgerelateerde sterfte wordt echter nog steeds oversterfte (zowel bij mannen als bij vrouwen) vastgesteld in het arrondissement Dendermonde. Er zijn dus nog andere factoren die een rol spelen in dit gezondheidsprobleem.
Ook blootstelling aan vervuilende stoffen aanwezig in het leeftmilieu kan gezondheidsproblemen veroorzaken. In het verleden kenden het arrondissement Dendermonde en de omliggende regio’s een bloeiende scheepvaartindustrie waarbij voor verschillende toepassingen asbest werd gebruikt. Uitsluiting van de asbestgerelateerde kankers heeft weinig invloed op de sterftecijfers in het arrondissement Dendermonde, die dan nog steeds significant verhoogd zijn, zowel bij mannen als bij vrouwen. Dat betekent dat asbest de oversterfte niet (volledig) verklaart. De beschikbare milieugegevens voor het arrondissement Dendermonde beperken zich tot gegevens over milieudruk in waterlopen (Vlaamse Milieumaatschappij en Instituut voor Natuur en Bosbouw), bodemmetingen van mogelijk vervuilde gronden (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) en depositiemetingen (Vlaamse Milieumaatschappij). De waterlopen bevatten enkele punten met afwijkende waarden voor PCB’s, pesticiden, polyaromatische koolwaterstoffen en zware metalen, vergeleken met metingen in Vlaamse referentiewaterlopen. Metingen van vervuilende stoffen in waterbodems van rivieren en in palingen schetsen vooral een beeld van de plaatselijke milieudruk die de waterlopen ondervinden, maar geven relatief minder informatie over opname van deze stoffen door de mens dan bodem- of depositiemetingen. In de beschikbare bodem- en depositiemetingen voor dit arrondissement worden geen gelijkaardige afwijkende meetwaarden gevonden. Op basis van een inventaris van de historische en recente industrie in de regio werden geen in het oog springende types van vervuiling geïdentificeerd.
Bovenstaande gegevens leiden niet duidelijk naar een mogelijke oorzaak van het oversterfteprobleem. Vermits de bestaande milieugegevens geen aandachtspolluenten voor het arrondissement opleveren, is het moeilijk om gericht biomerkers te selecteren voor onderzoek. Een humaan biomonitoringsprogramma zou bijgevolg een te brede waaier aan blootstellings- en effectmerkers moeten omvatten. Alcoholcomsumptie alleen lijkt niet voldoende om de oversterfte te verklaren. Alcohol speelt wel een belangrijke rol bij verschillende gezondheidseffecten en omdat de alcoholconsumptie in het arrondissement Dendermonde afwijkend is van de algemene Vlaamse situatie, zal dit de interpretatie van bevindingen over relatie tussen milieufactoren, biomonitoringsgegevens en gezondheid ook bemoeilijken. We besluiten dat de case absoluut verdere aandacht verdient, maar dat op dit moment humane biomonitoring niet het meest geschikte instrument is om de oorzaken van oversterfte in het arrondissement Dendermonde te onderzoeken.
Het volledige rapport kan u raadplegen via de weblink: http://www.milieu-en-gezondheid.be/rapporten.html of klik hier.
Contactpersonen:
Medisch milieukundige van Logo Dender
Ann De Mot
Ann.demot@logodender.be
053/41.75.58
Medisch milieukundige van Logo-Waasland vzw en Logo Gezond+
Nel Van lent
Nel.van.lent@logowaasland.be
03 766 87 78 of 0494 52 30 47
Voetnoot